رله فن چیست؟

معرفی رله فن 

رله فن در اصل مانند کلید الکتریکی عمل می‌کند که به کمک یک سیگنال ورودی، جریان الکتریکی قوی‌تری را به فن منتقل می‌نماید. در شرایطی که موتور به دمای مشخصی برسد، واحد کنترل (ECU) یا سنسور دمای آب، دستور فعال‌سازی فن را صادر کرده و رله وظیفه برقراری اتصال جریان را بر عهده دارد.

ساختار رله فن 

یک رله استاندارد شامل اجزای زیر است:

• بوبین مغناطیسی: با دریافت جریان ورودی، میدان مغناطیسی تولید کرده و کانتکت را جابجا می‌کند.
• کانتکت‌های ورودی و خروجی: محل اتصال جریان کم و جریان بالا.
• فنر برگشت‌دهنده: پس از قطع جریان، کانتکت را به وضعیت اولیه بازمی‌گرداند.
• پوشش محافظ: از نفوذ رطوبت و گرد و غبار به داخل رله جلوگیری می‌کند.

محل قرارگیری رله فن

در اکثر خودروهای داخلی، رله فن در جعبه فیوز موتور (Engine Fuse Box) قرار دارد در موتورهای قدیمی تر رله فن در نزدیکی رادیاتور قرار میگیرد. بسته به طراحی خودرو، این رله ممکن است با فن دور پایین و دور بالا مجزا باشد یا در قالب رله دوبل تعبیه شود.

عملکرد در شرایط عملیاتی 

در زمان روشن بودن موتور و افزایش دمای آب رادیاتور، سنسور دما اطلاعات را به ECU ارسال می‌کند. با رسیدن به دمای آستانه (معمولاً حدود 95–100 درجه سانتی‌گراد)، دستور فعال‌سازی فن صادر می‌شود. رله در این مرحله وارد عمل شده، جریان لازم را به فن منتقل نموده و باعث چرخش پره‌ها می‌شود.

ایرادات رایج رله فن 

وجود ایراد در رله فن معمولاً با نشانه‌هایی همراه است که عبارتند از:

• عدم فعالیت فن در دمای بالا
  اگر فن در شرایط داغ شدن موتور روشن نشود، احتمال خرابی رله وجود دارد.
• روشن ماندن دائم فن
  در برخی موارد، گیر کردن کانتکت‌ها یا اتصال کوتاه داخلی باعث فعال ماندن دائمی فن می‌شود.
• قطع و وصل‌های نامنظم
  این حالت می‌تواند ناشی از ضعف در بوبین، سولفاته شدن پایه‌ها یا عدم تماس صحیح کانتکت‌ها باشد.
• افزایش دمای موتور و جوش آوردن خودرو
  یکی از خطرناک‌ترین پیامدهای خرابی رله، مختل شدن عملکرد فن و در نتیجه افزایش شدید دمای موتور است.

روشهای تشخیص خرابی در رله فن 

برای بررسی عملکرد صحیح رله فن می‌توان از روش‌های زیر بهره گرفت:

• بازرسی چشمی
  بررسی وضعیت پایه‌ها جهت اطمینان از عدم سولفاته یا تغییر رنگ غیرعادی.
• تست با ولت‌متر یا اهم‌متر
  اندازه‌گیری مقاومت بوبین و بررسی اتصال کانتکت‌ها.
• جای‌گذاری با رله سالم
  در صورتی که عملکرد فن مشکوک باشد، تعویض آزمایشی رله با نمونه سالم می‌تواند عملکرد را روشن سازد.
• شنیدن صدای کلیک هنگام فعال‌سازی
  صدایی که هنگام تحریک بوبین شنیده می‌شود نشانه‌ای از سلامت مکانیسم داخلی رله است.

نحوه تعویض رله فن 

تعویض رله در خودروهای داخلی فرآیندی ساده دارد:

1. خاموش کردن خودرو و قطع باتری برای ایمنی بیشتر.
2. شناسایی رله فن در جعبه فیوز بر اساس نقشه راهنمای داخل درپوش.
3. خارج کردن رله با استفاده از ابزار مناسب یا دست.
4. قرار دادن رله جدید با مشخصات فنی مشابه.
5. اتصال دوباره باتری و تست عملکرد فن.

نگهداری و توصیه های ایمنی

• استفاده از رله استاندارد با ولتاژ و جریان مناسب توصیه می‌شود.
• از نصب رله‌های غیر اصل یا متفرقه به شدت باید پرهیز شود.
• بررسی دوره‌ای عملکرد فن و رله در سرویس‌های فنی می‌تواند از بروز خرابی‌های ناگهانی جلوگیری کند.